← Home← Togyzkumalak game

Togyzkumalak · Toguz Korgool — Rules / Правила

Togyzkumalak (Toguz Korgool): how to play, step by step

Togyzkumalak (Toguz Korgool in Kyrgyz) is the best-known traditional stone-sowing (mancala) game of Central Asia, played in Kazakhstan and Kyrgyzstan. The name means “nine stones”. There are no dice and no luck: you count, and you plan a few moves ahead. This guide explains it one idea at a time, with pictures. Read the steps in order.

How to read the pictures
You are the player at the bottom. The dark round holes hold the stones (the small number is how many). The big holes in the middle are the two kazans where won stones are kept. A gold ring marks the hole you take stones from, green +1 marks each hole that receives one stone, a red ring marks the hole where the last stone lands, and a red dashed circle with × is a hole whose stones are captured.

1The board

Each player has 9 holes (called otau) in a row, and one kazan (a big store) for stones they win. You sit at the bottom; your opponent is at the top. Numbers 1–9 are counted from each player's own left to right, so the opponent's hole 1 is at the top right.

112233445566778899 9999999999999999990Your kazan0Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes1234
① a hole (otau) ② a stone (kumalak) ③ the hole number ④ your kazan, where you keep the stones you win.

2The starting position

Every hole starts with 9 stones. There are 18 holes, so 9 × 18 = 162 stones in all. Both kazans start empty. White (the bottom player) moves first.

112233445566778899 9999999999999999990Your kazan0Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
All 18 holes hold 9 stones. Both kazans show 0.

3The direction of play

Stones always travel the same way round the board: counter-clockwise. Along your own row they go to the right (from hole 1 towards hole 9), then they continue into your opponent's row from their hole 1 (top right) towards their hole 9 (top left).

112233445566778899 99999999999999999900▲ Opponent's holes▼ Your holes
The green arrow is the path of the stones: along the bottom row to the right, up, then along the top row to the left.

4Making a move: sowing

On your turn you choose one of your own holes that is not empty. Take all the stones from it and drop them one by one, along the path: the first stone goes back into the same hole, the next stones go into the following holes.

112233445566778899 9999999999999999990Your kazan0Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
① The start. We take all 9 stones from hole 3 (gold ring).
112233445566778899 991+110+110+110+110+110+110+110+110+199999990Your kazan0Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
② After sowing: stone 1 → hole 3, stones 2–7 → holes 4–9, stones 8–9 → opponent's holes 1 and 2. The last stone lands in the opponent's hole 2 (red ring), which now holds 10.

5Capture: the last stone makes an even number

Look at the hole where the last stone lands. If it is one of your opponent's holes and it now holds an even number of stones (2, 4, 6, 8, 10 …), you take all the stones from that hole into your kazan.

112233445566778899 991+110+110+110+110+110+110+110+110+199999990Your kazan0Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
Our first move again: the last stone made the opponent's hole 2 hold 10, which is even.
112233445566778899 991101010101010100999999910Your kazan0Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
So all 10 stones go into your kazan (it now shows 10). That hole is empty.

Here is a smaller example. Hole 5 has 6 stones, so the last stone lands in the opponent's hole 1, which had 5 and now has 6: even.

112233445566778899 99991+110+110+110+110+16+1999999990Your kazan0Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
After sowing: the opponent's hole 1 holds 6 (even).
112233445566778899 99991101010100999999996Your kazan0Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
Capture! The 6 stones go into your kazan.

6If the hole has only one stone

A hole with a single stone is special: that stone simply moves to the next hole (it does not stay in the same hole).

112233445566778899 14863105916912275104811Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
Before: hole 1 has just one stone.
112233445566778899 05863105916912275104811Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
After: that stone has moved to hole 2.

7No capture: an odd number

If the last stone lands in an opponent's hole and the number there is odd (1, 3 *, 5, 7 …), nothing is captured. (* exactly 3 is special, see Step 9.)

112233445566778899 74861+111+16+110+12+17+1912275104811Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
Hole 5 (6 stones): the last stone lands in the opponent's hole 1, which had 6 and now has 7: odd.
112233445566778899 748611161027912275104811Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
Nothing happens. The stones stay where they were sown.

8Landing in your own row

If the last stone lands in one of your own holes, you never capture, whatever the number is. The turn simply ends.

112233445566778899 71+19+17+14+125916912275104811Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
Hole 2 (4 stones): all four stones stay in your own row.
112233445566778899 7197425916912275104811Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
Nothing is captured.

9The tuzdyk: a special hole

If the last stone lands in an opponent's hole and makes it exactly 3, that hole becomes your tuzdyk (a “salt hole”): you take its 3 stones into your kazan, and the hole is marked with a star. A tuzdyk is a hole that works for you for the rest of the game.

112233445566778899 74863101+110+12+17+13+112475104811Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
Hole 7 (5 stones): the last stone lands in the opponent's hole 2, which had 2 and now has 3.
112233445566778899 748631011027T12475104814Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
That hole becomes your tuzdyk (gold star). The 3 stones went to your kazan (11 → 14).

10Tuzdyk: three limits

A tuzdyk cannot always be made. ✗ means “not allowed”; then a count of 3 is treated like any other odd number: nothing happens.

112233445566778899 74863105916912275104311Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
① The opponent's 9th hole can never become a tuzdyk.
112233445566778899 74863105916T12273104811Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
② Each player can have only one tuzdyk. Here you already own one (gold star), so you cannot make a second.
112233445566778899 748T3105916912375104811Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
③ You cannot make a tuzdyk in the same-numbered hole as your opponent's tuzdyk. The opponent's tuzdyk (purple star) is your hole 4, so the opponent's hole 4 is not allowed.

11How a tuzdyk works

Every stone that is dropped into your tuzdyk, by either player, goes straight into your kazan. Nobody can play from a tuzdyk. The opponent's tuzdyk works the same way for them, in one of your holes.

112233445566778899 74863105516T12275104811Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
Before: your tuzdyk is the opponent's hole 2. We play hole 8 (5 stones).
112233445566778899 74863105127T13275104812Your kazan14Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
After: one of the stones passed over the tuzdyk and went into your kazan (11 → 12). The other stones were sown normally.

12How the game ends

You win as soon as your kazan holds 82 or more stones (more than half of 162). If both have exactly 81, it is a draw.

112233445566778899 02010030100402005282Your kazan60Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
82 stones in the kazan: this player wins.

If you have no stones to play: when it is your turn and all your holes are empty, the game ends. Your opponent puts all the stones left in their own holes into their kazan, and then the two kazans are compared.

112233445566778899 00000000035042610770Your kazan64Opponent's kazan▲ Opponent's holes▼ Your holes
It is your turn but your row is empty. The opponent adds their 28 stones: 64 + 28 = 92, so the opponent wins.

13Playing on this site

Here is what you do on screen.

① Tap one of your holes (the bottom row).
② A ring shows what would happen: green = nothing, red = capture, gold = new tuzdyk. A line of text also explains it. Tap the same hole again to play.
③ The stones are sown and the computer answers. Look at the two kazans: here both players captured 10 stones.
  • Not sure? Tap a hole once to preview the result; nothing is played until you tap it a second time.
  • Use Undo to take a move back, and the game analysis after the game to find your biggest mistakes.

14Tips for beginners

  • Before every move, check where the last stone lands, and whether the number there will be even.
  • Also check what your opponent can capture next. A hole with an odd number of stones can become even when a last stone lands in it.
  • Big holes are tempting targets. Try to keep your largest holes away from the opponent's last stones.
  • A tuzdyk keeps paying you for the whole game, so choose the right moment. Remember you can only have one.
  • Do not run out of stones: if your row is empty on your turn, your opponent keeps everything left on their side.
  • You need 82 of 162 stones. Count the kazans as you play.
Play Togyzkumalak free in your browser

Тогыз кумалак: как играть, шаг за шагом

Тогыз кумалак (по-киргизски тогуз коргоол) — самая известная традиционная игра типа манкала в Центральной Азии; в неё играют в Казахстане и Кыргызстане. Название означает «девять камней». Здесь нет кубиков и случайности: нужно считать и думать на несколько ходов вперёд. В этом руководстве всё объясняется по одной идее за раз, с картинками. Читайте шаги по порядку.

Как читать картинки
Вы — игрок внизу. В тёмных круглых лунках лежат камни (маленькое число — сколько их). Большие лунки посередине — два казана, где хранятся выигранные камни. Золотое кольцо — лунка, из которой вы берёте камни, зелёное +1 — каждая лунка, получившая камень, красное кольцо — лунка, куда попал последний камень, красный пунктирный круг с × — лунка, камни которой взяты.

1Доска

У каждого игрока в ряд 9 лунок (они называются отау) и один казан (большое хранилище) для выигранных камней. Вы сидите внизу, соперник — наверху. Номера 1–9 считаются слева направо со стороны каждого игрока, поэтому лунка 1 соперника — вверху справа.

112233445566778899 9999999999999999990Ваш казан0Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки1234
① лунка (отау) ② камень (кумалак) ③ номер лунки ④ ваш казан, где лежат выигранные вами камни.

2Начальная позиция

В каждой лунке сначала по 9 камней. Лунок 18, поэтому всего 9 × 18 = 162 камня. Оба казана пусты. Первыми ходят белые (нижний игрок).

112233445566778899 9999999999999999990Ваш казан0Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
Во всех 18 лунках по 9 камней. В обоих казанах 0.

3Направление игры

Камни всегда идут по доске в одну сторону — против часовой стрелки. По своему ряду они идут вправо (от лунки 1 к лунке 9), затем продолжают в ряд соперника, начиная с его лунки 1 (вверху справа) к его лунке 9 (вверху слева).

112233445566778899 99999999999999999900▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
Зелёная стрелка — путь камней: по нижнему ряду вправо, вверх, затем по верхнему ряду влево.

4Ход: раздача камней

В свой ход выберите одну свою непустую лунку. Возьмите из неё все камни и раскладывайте их по одному вдоль пути: первый камень кладётся обратно в ту же лунку, следующие — в следующие лунки.

112233445566778899 9999999999999999990Ваш казан0Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
① Начало. Берём все 9 камней из лунки 3 (золотое кольцо).
112233445566778899 991+110+110+110+110+110+110+110+110+199999990Ваш казан0Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
② После раздачи: камень 1 → лунка 3, камни 2–7 → лунки 4–9, камни 8–9 → лунки 1 и 2 соперника. Последний камень попал в лунку 2 соперника (красное кольцо), теперь в ней 10.

5Взятие: последний камень даёт чётное число

Посмотрите, куда попал последний камень. Если это лунка соперника и в ней теперь чётное число камней (2, 4, 6, 8, 10 …), вы забираете все камни этой лунки в свой казан.

112233445566778899 991+110+110+110+110+110+110+110+110+199999990Ваш казан0Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
Снова наш первый ход: последний камень сделал в лунке 2 соперника 10 камней — это чётное число.
112233445566778899 991101010101010100999999910Ваш казан0Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
Все 10 камней уходят в ваш казан (теперь там 10). Лунка пуста.

Вот пример поменьше. В лунке 5 лежит 6 камней, поэтому последний камень попадает в лунку 1 соперника: там было 5, стало 6 — чётное число.

112233445566778899 99991+110+110+110+110+16+1999999990Ваш казан0Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
После раздачи: в лунке 1 соперника 6 камней (чётное число).
112233445566778899 99991101010100999999996Ваш казан0Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
Взятие! 6 камней идут в ваш казан.

6Если в лунке один камень

Лунка с единственным камнем — особый случай: этот камень просто переходит в следующую лунку (в той же лунке он не остаётся).

112233445566778899 14863105916912275104811Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
До хода: в лунке 1 всего один камень.
112233445566778899 05863105916912275104811Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
После хода: камень перешёл в лунку 2.

7Нет взятия: нечётное число

Если последний камень попал в лунку соперника и там нечётное число (1, 3 *, 5, 7 …), то ничего не берётся. (* Ровно 3 — особый случай, см. шаг 9.)

112233445566778899 74861+111+16+110+12+17+1912275104811Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
Лунка 5 (6 камней): последний камень попал в лунку 1 соперника: там было 6, стало 7 — нечётное число.
112233445566778899 748611161027912275104811Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
Ничего не происходит. Камни остаются там, куда их положили.

8Попадание в свой ряд

Если последний камень попал в одну из ваших лунок, вы ничего не берёте, какое бы там ни было число. Ход просто заканчивается.

112233445566778899 71+19+17+14+125916912275104811Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
Лунка 2 (4 камня): все четыре камня остаются в вашем ряду.
112233445566778899 7197425916912275104811Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
Ничего не взято.

9Туздык: особая лунка

Если последний камень попал в лунку соперника и в ней стало ровно 3 камня, эта лунка становится вашим туздыком («солёной лункой»): 3 камня уходят в ваш казан, а лунка отмечается звездой. Туздык работает на вас до конца партии.

112233445566778899 74863101+110+12+17+13+112475104811Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
Лунка 7 (5 камней): последний камень попал в лунку 2 соперника: там было 2, стало 3.
112233445566778899 748631011027T12475104814Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
Лунка стала вашим туздыком (золотая звезда). 3 камня ушли в ваш казан (11 → 14).

10Туздык: три ограничения

Туздык можно сделать не всегда. ✗ означает «нельзя»: тогда число 3 считается обычным нечётным числом, и ничего не происходит.

112233445566778899 74863105916912275104311Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
① 9-я лунка соперника никогда не может стать туздыком.
112233445566778899 74863105916T12273104811Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
② У каждого игрока может быть только один туздык. Здесь у вас он уже есть (золотая звезда), поэтому второй сделать нельзя.
112233445566778899 748T3105916912375104811Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
③ Нельзя сделать туздык в лунке с тем же номером, что и туздык соперника. Туздык соперника (фиолетовая звезда) — ваша лунка 4, значит, лунка 4 соперника не подходит.

11Как работает туздык

Каждый камень, попавший в ваш туздык, от любого игрока, сразу уходит в ваш казан. Ходить из туздыка нельзя. Туздык соперника работает так же для него — в одной из ваших лунок.

112233445566778899 74863105516T12275104811Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
До хода: ваш туздык — лунка 2 соперника. Ходим из лунки 8 (5 камней).
112233445566778899 74863105127T13275104812Ваш казан14Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
После хода: один камень прошёл через туздык и попал в ваш казан (11 → 12). Остальные раздались как обычно.

12Как заканчивается игра

Вы выигрываете, как только в вашем казане станет 82 или больше камней (больше половины от 162). Если у обоих ровно по 81 — ничья.

112233445566778899 02010030100402005282Ваш казан60Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
82 камня в казане: этот игрок выиграл.

Если вам нечем ходить: когда наступает ваша очередь, а все ваши лунки пусты, игра заканчивается. Соперник кладёт все камни из своих лунок в свой казан, после чего казаны сравниваются.

112233445566778899 00000000035042610770Ваш казан64Казан соперника▲ Лунки соперника▼ Ваши лунки
Ваша очередь, но ваш ряд пуст. Соперник добавляет свои 28 камней: 64 + 28 = 92, соперник выиграл.

13Игра на этом сайте

Вот что нужно делать на экране.

① Нажмите на одну из своих лунок (нижний ряд).
② Кольцо показывает, что произойдёт: зелёное — ничего, красное — взятие, золотое — новый туздык. Строка текста тоже это объясняет. Нажмите на ту же лунку ещё раз, чтобы сделать ход.
③ Камни раздаются, и отвечает компьютер. Посмотрите на два казана: здесь оба игрока взяли по 10 камней.
  • Не уверены? Нажмите на лунку один раз, чтобы увидеть результат; ход не сделан, пока вы не нажмёте второй раз.
  • Кнопка Undo (отмена) возвращает ход, а анализ партии после игры покажет самые крупные ошибки.

14Советы новичкам

  • Перед каждым ходом проверьте, куда попадёт последний камень и будет ли там чётное число.
  • Проверьте также, что может взять соперник. Лунка с нечётным числом камней становится чётной, когда в неё попадает последний камень.
  • Большие лунки — заманчивая цель. Старайтесь не оставлять самые большие лунки там, куда попадают последние камни соперника.
  • Туздык приносит камни всю партию, так что выберите подходящий момент. Помните: он может быть только один.
  • Не остаться без камней: если в ваш ход ваш ряд пуст, соперник забирает всё, что осталось на его стороне.
  • Нужно 82 камня из 162. Считайте казаны по ходу игры.
Играть в тогыз кумалак бесплатно

Тоғызқұмалақ: қалай ойнайды, қадам-қадаммен

Тоғызқұмалақ (қырғызша тогуз коргоол) — Орталық Азияның ең танымал дәстүрлі ойыны, Қазақстан мен Қырғызстанда ойналады. Атауы «тоғыз құмалақ» дегенді білдіреді. Кубик те, кездейсоқтық та жоқ: есептеп, бірнеше жүріс алдын ала ойлау керек. Бұл нұсқауда барлығы бір-бір ой бойынша, суреттермен түсіндіріледі. Қадамдарды ретімен оқы.

Суреттерді қалай оқуға болады
Сен — төменгі ойыншысың. Қара дөңгелек отауларда құмалақтар жатыр (кішкентай сан — олардың саны). Ортадағы үлкен отаулар — ұтылған құмалақтар сақталатын екі қазан. Алтын сақина — сен құмалақ алатын отау, жасыл +1 — бір құмалақ түскен әр отау, қызыл сақина — соңғы құмалақ түскен отау, × белгісі бар қызыл үзік шеңбер — құмалақтары алынатын отау.

1Тақта

Әр ойыншыда қатарда 9 отау (отау деп аталады) және ұтылған құмалақтарға арналған бір қазан бар. Сен төменде отырсың, қарсыластың жоғарыда. 1–9 нөмірлері әр ойыншының өз жағынан солдан оңға қарай саналады, сондықтан қарсыластың 1-отауы жоғарғы оң жақта.

112233445566778899 9999999999999999990Сенің қазаның0Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың1234
① отау ② құмалақ ③ отау нөмірі ④ сенің қазаның — ұтқан құмалақтарың осында жиналады.

2Бастапқы қалып

Әр отауда басында 9 құмалақ бар. Отау саны 18, сондықтан барлығы 9 × 18 = 162 құмалақ. Екі қазан да бос. Бірінші ақтар (төменгі ойыншы) жүреді.

112233445566778899 9999999999999999990Сенің қазаның0Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Барлық 18 отауда 9-дан құмалақ бар. Екі қазанда да 0.

3Ойын бағыты

Құмалақтар тақтаны әрқашан бір бағытта айналады — сағат тіліне қарсы. Өз қатарыңда олар оңға қарай (1-отаудан 9-отауға) жүреді, содан кейін қарсыластың қатарына оның 1-отауынан (жоғарғы оң жақ) бастап 9-отауына (жоғарғы сол жақ) қарай жалғасады.

112233445566778899 99999999999999999900▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Жасыл көрсеткі — құмалақтардың жолы: төменгі қатармен оңға, жоғары, сосын жоғарғы қатармен солға.

4Жүріс: себу

Өз кезегіңде өз бос емес отауларыңның бірін таңдайсың. Одан барлық құмалақты алып, жол бойымен бір-бірден сеп шығасың: бірінші құмалақ сол отауға қайта салынады, келесілері келесі отауларға түседі.

112233445566778899 9999999999999999990Сенің қазаның0Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
① Басы. 3-отаудан барлық 9 құмалақты аламыз (алтын сақина).
112233445566778899 991+110+110+110+110+110+110+110+110+199999990Сенің қазаның0Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
② Сепкеннен кейін: 1-құмалақ → 3-отау, 2–7-құмалақтар → 4–9-отаулар, 8–9-құмалақтар → қарсыластың 1 және 2-отаулары. Соңғы құмалақ қарсыластың 2-отауына түсті (қызыл сақина), енді онда 10 бар.

5Ұтып алу: соңғы құмалақ жұп сан береді

Соңғы құмалақ түскен отауға қара. Егер бұл қарсыластың отауы болса және онда енді жұп сан (2, 4, 6, 8, 10 …) болса, сол отаудағы барлық құмалақты өз қазаныңа аласың.

112233445566778899 991+110+110+110+110+110+110+110+110+199999990Сенің қазаның0Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Тағы да бірінші жүріс: соңғы құмалақ қарсыластың 2-отауында 10 етті — бұл жұп сан.
112233445566778899 991101010101010100999999910Сенің қазаның0Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Сондықтан барлық 10 құмалақ сенің қазаныңа түседі (енді онда 10). Отау бос қалды.

Міне, кішірек мысал. 5-отауда 6 құмалақ бар, сондықтан соңғы құмалақ қарсыластың 1-отауына түседі: онда 5 еді, енді 6 — жұп сан.

112233445566778899 99991+110+110+110+110+16+1999999990Сенің қазаның0Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Сепкеннен кейін: қарсыластың 1-отауында 6 (жұп).
112233445566778899 99991101010100999999996Сенің қазаның0Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Ұтып алдың! 6 құмалақ сенің қазаныңа түседі.

6Отауда бір ғана құмалақ болса

Бір құмалағы бар отау — ерекше жағдай: бұл құмалақ жай ғана келесі отауға көшеді (сол отауда қалмайды).

112233445566778899 14863105916912275104811Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Алдында: 1-отауда бір ғана құмалақ бар.
112233445566778899 05863105916912275104811Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Кейін: құмалақ 2-отауға көшті.

7Ұтып алу жоқ: тақ сан

Егер соңғы құмалақ қарсыластың отауына түсіп, онда тақ сан (1, 3 *, 5, 7 …) болса, ештеңе алынбайды. (* Дәл 3 — ерекше жағдай, 9-қадамды қара.)

112233445566778899 74861+111+16+110+12+17+1912275104811Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
5-отау (6 құмалақ): соңғы құмалақ қарсыластың 1-отауына түсті: онда 6 еді, енді 7 — тақ сан.
112233445566778899 748611161027912275104811Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Ештеңе болмайды. Құмалақтар себілген жерінде қалады.

8Өз қатарыңа түссе

Егер соңғы құмалақ өз отауларыңның біріне түссе, сан қандай болса да, ештеңе алмайсың. Жүріс жай ғана аяқталады.

112233445566778899 71+19+17+14+125916912275104811Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
2-отау (4 құмалақ): төртеуі де өз қатарыңда қалады.
112233445566778899 7197425916912275104811Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Ештеңе алынбады.

9Тұздық: ерекше отау

Егер соңғы құмалақ қарсыластың отауына түсіп, онда дәл 3 болса, ол отау сенің тұздығың («тұзды отау») болады: оның 3 құмалағын қазаныңа аласың, ал отау жұлдызшамен белгіленеді. Тұздық — ойын соңына дейін саған жұмыс істейтін отау.

112233445566778899 74863101+110+12+17+13+112475104811Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
7-отау (5 құмалақ): соңғы құмалақ қарсыластың 2-отауына түсті: онда 2 еді, енді 3.
112233445566778899 748631011027T12475104814Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Бұл отау сенің тұздығың болды (алтын жұлдызша). 3 құмалақ қазаныңа кетті (11 → 14).

10Тұздық: үш шектеу

Тұздықты әрдайым жасауға болмайды. ✗ «болмайды» дегенді білдіреді; онда 3 саны кәдімгі тақ сан сияқты саналады: ештеңе болмайды.

112233445566778899 74863105916912275104311Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
① Қарсыластың 9-отауы ешқашан тұздық бола алмайды.
112233445566778899 74863105916T12273104811Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
② Әр ойыншыда тек бір тұздық болады. Мұнда сенде біреу бар (алтын жұлдызша), сондықтан екіншіні жасай алмайсың.
112233445566778899 748T3105916912375104811Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
③ Қарсыластың тұздығымен нөмірі бірдей отауды тұздық қылуға болмайды. Қарсыластың тұздығы (күлгін жұлдызша) — сенің 4-отауың, сондықтан қарсыластың 4-отауы болмайды.

11Тұздық қалай жұмыс істейді

Сенің тұздығыңа кез келген ойыншы салған әр құмалақ бірден сенің қазаныңа кетеді. Тұздықтан жүруге болмайды. Қарсыластың тұздығы да оған дәл солай жұмыс істейді — сенің отауларыңның бірінде.

112233445566778899 74863105516T12275104811Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Алдында: сенің тұздығың — қарсыластың 2-отауы. 8-отаудан жүреміз (5 құмалақ).
112233445566778899 74863105127T13275104812Сенің қазаның14Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Кейін: бір құмалақ тұздықтан өтіп, сенің қазаныңа түсті (11 → 12). Қалғандары әдеттегідей себілді.

12Ойын қалай аяқталады

Қазаныңда 82 немесе одан көп құмалақ (162-нің жартысынан көп) болған бойда жеңесің. Екеуінде де дәл 81 болса — тең.

112233445566778899 02010030100402005282Сенің қазаның60Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Қазанда 82 құмалақ: бұл ойыншы жеңді.

Жүретін құмалағың болмаса: кезегің келгенде барлық отауларың бос болса, ойын аяқталады. Қарсылас өз отауларында қалған барлық құмалақты қазанына қосады, содан кейін қазандар салыстырылады.

112233445566778899 00000000035042610770Сенің қазаның64Қарсыластың қазаны▲ Қарсыластың отаулары▼ Сенің отауларың
Кезегің сенде, бірақ қатарың бос. Қарсылас өз 28 құмалағын қосады: 64 + 28 = 92, қарсылас жеңді.

13Осы сайтта ойнау

Экранда мынаны істейсің.

① Өз отауларыңның бірін (төменгі қатар) бас.
② Сақина не болатынын көрсетеді: жасыл — ештеңе, қызыл — ұтып алу, алтын — жаңа тұздық. Мәтін жолы да түсіндіреді. Жүру үшін сол отауды қайта бас.
③ Құмалақтар себіледі, компьютер жауап береді. Екі қазанға қара: мұнда екі ойыншы да 10-нан құмалақ алды.
  • Күмәндансаң, нәтижені көру үшін отауды бір рет бас; екінші рет баспайынша жүріс жасалмайды.
  • Undo (қайтару) батырмасы жүрісті қайтарады, ал ойыннан кейінгі талдау ең үлкен қателіктеріңді көрсетеді.

14Жаңадан бастаушыларға кеңес

  • Әр жүріс алдында соңғы құмалақ қайда түсетінін және ол жерде жұп сан болатынын тексер.
  • Сондай-ақ қарсылас келесі жүрісте нені ала алатынын тексер. Тақ сан бар отау соңғы құмалақ түскенде жұп болады.
  • Үлкен отаулар — тартымды нысана. Ең үлкен отауларыңды қарсыластың соңғы құмалақтары түсетін жерден аулақ ұста.
  • Тұздық бүкіл ойын бойы құмалақ әкеледі, сондықтан дұрыс сәтті таңда. Бір ғана болатынын ұмытпа.
  • Құмалақсыз қалма: кезегіңде қатарың бос болса, қарсылас өз жағында қалғанның бәрін алады.
  • 162-ден 82 құмалақ керек. Ойын кезінде қазандарды санап отыр.
Тоғызқұмалақты тегін ойнау

Тогуз коргоол: кантип ойнолот, кадам-кадам менен

Тогуз коргоол (казакча тоғызқұмалақ) — Орто Азиянын эң белгилүү салттуу оюну, Кыргызстанда жана Казакстанда ойнолот. Аталышы «тогуз коргоол» дегенди билдирет. Бул жерде кубик да, кокустук да жок: эсептеп, бир нече жүрүш алдын ала ойлонуу керек. Бул колдонмодо баары бирден ой боюнча, сүрөттөр менен түшүндүрүлөт. Кадамдарды иретти менен оку.

Сүрөттөрдү кантип окуу керек
Сен — төмөнкү оюнчусуң. Кара тегерек отоолордо коргоолдор жатат (кичинекей сан — алардын саны). Ортодогу чоң отоолор — утулган коргоолдор сакталуучу эки казан. Алтын шакек — сен коргоол алган отоо, жашыл +1 — бирден коргоол түшкөн ар бир отоо, кызыл шакек — акыркы коргоол түшкөн отоо, × белгиси бар кызыл үзүк тегерек — коргоолдору алынган отоо.

1Такта

Ар бир оюнчунун катарында 9 отоо (отоо деп аталат) жана утулган коргоолдор үчүн бир казан бар. Сен төмөндө отурасың, атаандашың жогоруда. 1–9 номерлери ар бир оюнчунун өз тарабынан солдон оңго карай саналат, ошондуктан атаандаштын 1-отоосу жогорку оң жакта.

112233445566778899 9999999999999999990Сенин казаның0Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң1234
① отоо ② коргоол ③ отоонун номери ④ сенин казаның — утуп алган коргоолдоруң ушул жерде сакталат.

2Баштапкы абал

Ар бир отоодо башында 9 коргоол бар. Отоо саны 18, ошондуктан баары 9 × 18 = 162 коргоол. Эки казан тең бош. Биринчи актар (төмөнкү оюнчу) жүрөт.

112233445566778899 9999999999999999990Сенин казаның0Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Бардык 18 отоодо 9дан коргоол бар. Эки казанда тең 0.

3Оюндун багыты

Коргоолдор тактаны дайыма бир багытта айланат — саат жебесине каршы. Өз катарыңда алар оңго карай (1-отоодон 9-отоого) жүрөт, андан кийин атаандаштын катарына анын 1-отоосунан (жогорку оң жак) баштап 9-отоосуна (жогорку сол жак) карай уланат.

112233445566778899 99999999999999999900▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Жашыл жебе — коргоолдордун жолу: төмөнкү катар менен оңго, жогору, анан жогорку катар менен солго.

4Жүрүш: себүү

Өз кезегиңде өз бош эмес отоолоруңдун бирин тандайсың. Андан бардык коргоолду алып, жол боюнча бирден себесиң: биринчи коргоол ошол отоого кайра салынат, кийинкилери кийинки отоолорго түшөт.

112233445566778899 9999999999999999990Сенин казаның0Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
① Башы. 3-отоодон бардык 9 коргоолду алабыз (алтын шакек).
112233445566778899 991+110+110+110+110+110+110+110+110+199999990Сенин казаның0Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
② Сепкенден кийин: 1-коргоол → 3-отоо, 2–7-коргоолдор → 4–9-отоолор, 8–9-коргоолдор → атаандаштын 1 жана 2-отоолору. Акыркы коргоол атаандаштын 2-отоосуна түштү (кызыл шакек), эми анда 10 бар.

5Алуу: акыркы коргоол жуп сан берет

Акыркы коргоол түшкөн отоого кара. Эгер бул атаандаштын отоосу болсо жана анда эми жуп сан (2, 4, 6, 8, 10 …) болсо, ошол отоодогу бардык коргоолду өз казаныңа аласың.

112233445566778899 991+110+110+110+110+110+110+110+110+199999990Сенин казаның0Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Дагы биринчи жүрүш: акыркы коргоол атаандаштын 2-отоосунда 10 кылды — бул жуп сан.
112233445566778899 991101010101010100999999910Сенин казаның0Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Ошондуктан бардык 10 коргоол сенин казаныңа түшөт (эми анда 10). Отоо бош калды.

Мына, кичирээк мисал. 5-отоодо 6 коргоол бар, ошондуктан акыркы коргоол атаандаштын 1-отоосуна түшөт: анда 5 эле, эми 6 — жуп сан.

112233445566778899 99991+110+110+110+110+16+1999999990Сенин казаның0Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Сепкенден кийин: атаандаштын 1-отоосунда 6 (жуп).
112233445566778899 99991101010100999999996Сенин казаның0Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Алдың! 6 коргоол сенин казаныңа түшөт.

6Отоодо бир гана коргоол болсо

Бир коргоолу бар отоо — өзгөчө учур: бул коргоол жөн эле кийинки отоого өтөт (ошол отоодо калбайт).

112233445566778899 14863105916912275104811Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Мурун: 1-отоодо бир гана коргоол бар.
112233445566778899 05863105916912275104811Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Кийин: коргоол 2-отоого өттү.

7Алуу жок: так сан

Эгер акыркы коргоол атаандаштын отоосуна түшүп, анда так сан (1, 3 *, 5, 7 …) болсо, эч нерсе алынбайт. (* Так 3 — өзгөчө учур, 9-кадамды кара.)

112233445566778899 74861+111+16+110+12+17+1912275104811Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
5-отоо (6 коргоол): акыркы коргоол атаандаштын 1-отоосуна түштү: анда 6 эле, эми 7 — так сан.
112233445566778899 748611161027912275104811Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Эч нерсе болбойт. Коргоолдор сепкен жеринде калат.

8Өз катарыңа түшсө

Эгер акыркы коргоол өз отоолоруңдун бирине түшсө, сан кандай болбосун, эч нерсе албайсың. Жүрүш жөн эле аяктайт.

112233445566778899 71+19+17+14+125916912275104811Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
2-отоо (4 коргоол): төртөө тең өз катарыңда калат.
112233445566778899 7197425916912275104811Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Эч нерсе алынган жок.

9Туздук: өзгөчө отоо

Эгер акыркы коргоол атаандаштын отоосуна түшүп, анда так 3 болсо, ал отоо сенин туздугуң («туздуу отоо») болот: анын 3 коргоолун казаныңа аласың, ал эми отоо жылдызча менен белгиленет. Туздук — оюндун аягына чейин сага иштеген отоо.

112233445566778899 74863101+110+12+17+13+112475104811Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
7-отоо (5 коргоол): акыркы коргоол атаандаштын 2-отоосуна түштү: анда 2 эле, эми 3.
112233445566778899 748631011027T12475104814Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Бул отоо сенин туздугуң болду (алтын жылдызча). 3 коргоол казаныңа кетти (11 → 14).

10Туздук: үч чектөө

Туздукту дайыма эле жасоого болбойт. ✗ «болбойт» дегенди билдирет; анда 3 саны кадимки так сан катары саналат: эч нерсе болбойт.

112233445566778899 74863105916912275104311Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
① Атаандаштын 9-отоосу эч качан туздук боло албайт.
112233445566778899 74863105916T12273104811Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
② Ар бир оюнчуда бир гана туздук болот. Бул жерде сенде бирөө бар (алтын жылдызча), ошондуктан экинчисин жасай албайсың.
112233445566778899 748T3105916912375104811Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
③ Атаандаштын туздугу менен номери бирдей отоону туздук кылууга болбойт. Атаандаштын туздугу (кызгылт көк жылдызча) — сенин 4-отоодо, ошондуктан атаандаштын 4-отоосу болбойт.

11Туздук кантип иштейт

Сенин туздугуңа кайсы оюнчу салбасын, ар бир коргоол дароо сенин казаныңа кетет. Туздуктан жүрүүгө болбойт. Атаандаштын туздугу да ага ушундай эле иштейт — сенин отоолоруңдун биринде.

112233445566778899 74863105516T12275104811Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Мурун: сенин туздугуң — атаандаштын 2-отоосу. 8-отоодон жүрөбүз (5 коргоол).
112233445566778899 74863105127T13275104812Сенин казаның14Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Кийин: бир коргоол туздуктан өтүп, сенин казаныңа түштү (11 → 12). Калгандары адаттагыдай себилди.

12Оюн кантип аяктайт

Казаныңда 82 же андан көп коргоол (162нин жарымынан көп) болгондо жеңесиң. Экөөндө тең так 81 болсо — тең.

112233445566778899 02010030100402005282Сенин казаның60Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Казанда 82 коргоол: бул оюнчу жеңди.

Жүрө турган коргоолуң болбосо: кезегиң келгенде бардык отоолоруң бош болсо, оюн аяктайт. Атаандаш өз отоолорунда калган бардык коргоолду казанына кошот, андан кийин казандар салыштырылат.

112233445566778899 00000000035042610770Сенин казаның64Атаандаштын казаны▲ Атаандаштын отоолору▼ Сенин отоолоруң
Кезек сенде, бирок катарың бош. Атаандаш өз 28 коргоолун кошот: 64 + 28 = 92, атаандаш жеңди.

13Бул сайтта ойноо

Экранда мындай кыласың.

① Өз отоолоруңдун бирин (төмөнкү катар) бас.
② Шакек эмне болорун көрсөтөт: жашыл — эч нерсе, кызыл — алуу, алтын — жаңы туздук. Текст сабы да түшүндүрөт. Жүрүү үчүн ошол отоону кайра бас.
③ Коргоолдор себилет, компьютер жооп берет. Эки казанга кара: бул жерде эки оюнчу тең 10догон коргоол алды.
  • Күмөн санасаң, натыйжаны көрүү үчүн отоону бир жолу бас; экинчи жолу баспасаң, жүрүш жасалбайт.
  • Undo (кайтаруу) баскычы жүрүштү кайтарат, ал эми оюндан кийинки талдоо эң чоң каталарыңды көрсөтөт.

14Жаңыдан баштагандарга кеңеш

  • Ар бир жүрүштөн мурун акыркы коргоол кайда түшөрүн жана ал жерде жуп сан болорун текшер.
  • Ошондой эле атаандаш кийинки жүрүштө эмнени ала аларын текшер. Так сандагы отоо акыркы коргоол түшкөндө жуп болот.
  • Чоң отоолор — азгыруучу бута. Эң чоң отоолоруңду атаандаштын акыркы коргоолдору түшкөн жерден алыс кармоого аракет кыл.
  • Туздук оюндун аягына чейин коргоол алып келет, ошондуктан туура учурду танда. Бир гана болорун унутпа.
  • Коргоолсуз калба: кезегиңде катарың бош болсо, атаандаш өз тарабында калганды баарын алат.
  • 162ден 82 коргоол керек. Оюн учурунда казандарды эсептеп тур.
Тогуз коргоолду акысыз ойноо